Plasenta, gebelik boyunca bebeğin beslenmesini ve oksijenlenmesini sağlayan organdır. Normalde rahmin üst ya da yan duvarlarına yerleşir. Ancak bazı gebeliklerde plasenta rahmin alt bölümüne yerleşir. Plasenta previa (plasenta önde olması), plasentanın rahim ağzını kısmen ya da tamamen örtmesi durumudur. Doç. Dr. Harun Egemen Tolunay, bu yazıda bu durumla ilgili temel bilgileri paylaşmaktadır.
Plasenta previa, plasentanın doğum kanalının önünde yer almasıdır. Plasentanın rahim ağzına olan uzaklığına göre farklı tipleri tanımlanır. Örneğin plasenta rahim ağzını tamamen örtebilir. Bazı durumlarda ise yalnızca kenarı rahim ağzına yakın olabilir. Bu duruma aşağı yerleşimli plasenta da denir.
Gebeliğin erken haftalarında plasentanın aşağıda görülmesi sık rastlanan bir durumdur. Ancak rahim büyüdükçe plasenta çoğu zaman yukarı doğru yer değiştirir. Bu nedenle kesin değerlendirme genellikle ilerleyen haftalarda yapılır.
Plasenta previa her gebede görülebilir. Bununla birlikte bazı durumlar riski artırır. Başlıca risk faktörleri şunlardır:
Özellikle önceki sezaryen öyküsü ile plasenta previanın birlikte bulunması önemlidir. Çünkü bu durumda plasentanın rahim duvarına anormal şekilde yapışma riski artabilir. Bu tablo plasenta akreta olarak bilinir ve ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Plasenta previanın en tipik belirtisi ağrısız vajinal kanamadır. Kanama genellikle parlak kırmızı renktedir. Gebeliğin ikinci yarısında, çoğu zaman aniden başlar. Bazen hiçbir belirti olmadan rutin ultrasonda fark edilir. Öte yandan bazı gebelerde kanama tekrarlayabilir.
Tanı ultrason ile konur. Özellikle vajinal ultrason, plasentanın rahim ağzına uzaklığını en doğru şekilde gösterir. Bu yöntem, deneyimli ellerde güvenle uygulanabilir. Bunun yanı sıra önceki sezaryen öyküsü olan gebelerde plasentanın rahim duvarıyla ilişkisi ayrıntılı olarak incelenir. Gerekli durumlarda ileri görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Plasenta previa (plasenta önde olması) saptanan gebelerde takip planı kişiye göre oluşturulur. Plasentanın konumu belirli haftalarda yeniden değerlendirilir. Ayrıca kanama olup olmadığı yakından izlenir. Bu süreçte hekim, cinsel ilişki ve ağır fiziksel aktivite konusunda önerilerde bulunabilir.
Kanama gelişen gebelerde hastanede izlem gerekebilir. Ayrıca erken doğum ihtimaline karşı bebeğin akciğer gelişimini destekleyen tedaviler değerlendirilebilir. Kan grubu ve kansızlık durumu da kontrol edilir.
Plasenta rahim ağzını örtüyorsa doğum genellikle planlı sezaryen ile yapılır. Doğumun zamanı, anne ve bebeğin durumuna göre belirlenir. Plasenta akreta şüphesi olan durumlarda ise doğum, gerekli ekip ve donanıma sahip bir merkezde planlanır.
Kısacası plasenta previa, düzenli takip ve doğru planlama ile yönetilebilen bir durumdur. Kanama olduğunda vakit kaybetmeden başvurmak büyük önem taşır.
Plasenta previa tanısı alan anne adayları için bazı pratik bilgiler önemlidir. Örneğin kanama durumunda nereye başvurulacağı önceden belirlenmelidir. Ayrıca hastaneye ulaşım süresi de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle özellikle son haftalarda uzun yolculuklar hekimle konuşularak planlanmalıdır.
Kanama olmayan gebelerde günlük yaşam çoğu zaman sürdürülebilir. Bununla birlikte ağır kaldırma ve yoğun egzersizden kaçınılması önerilebilir. Bu öneriler, plasentanın konumuna ve gebeliğin seyrine göre kişiye özel belirlenir. Bunun yanı sıra cinsel ilişki konusunda da hekimin önerilerine uyulmalıdır.
Kansızlık, plasenta previa tanısı alan gebelerde ayrıca önem taşır. Çünkü olası bir kanama durumunda kan değerlerinin iyi olması avantaj sağlar. Bu nedenle demir değerleri düzenli olarak kontrol edilir. Gerekli durumlarda takviye tedavisi hekim tarafından planlanır.
Öte yandan erken haftalarda aşağı yerleşimli plasenta saptanan anne adaylarının endişelenmemesi gerekir. Bu durum çoğu zaman ilerleyen haftalarda düzelir. Önemli olan, kontrol ultrasonunun zamanında yapılmasıdır. Böylece plasentanın son konumu netleşir ve doğum planı buna göre şekillenir. Kısacası düzenli takip, bu sürecin en önemli parçasıdır.
Son olarak doğum sonrası dönemde de kanama takibi önem taşır. Çünkü plasentanın rahmin alt bölümüne yerleştiği gebeliklerde doğumdan sonra kanama riski artabilir. Bu nedenle doğum ekibi bu duruma karşı hazırlıklı olur. Ayrıca anne, doğumdan sonraki saatlerde yakından izlenir.
Plasenta yerleşimi ve gebelik takibi hakkında bilgi almak isteyebilirsiniz. Ankara Söğütözü’ndeki muayenehanede Doç. Dr. Harun Egemen Tolunay ile görüşmek için 0850 811 03 12 numarasını arayabilirsiniz. Ayrıca İletişim sayfasından randevu talebi oluşturabilirsiniz.
