Ağrılı adet dönemleri çoğu zaman olağan kabul edilir. Ancak bazı durumlarda bu ağrının altında farklı bir neden olabilir. Çikolata kisti (endometriozis) bu nedenlerden biridir. Tıp dilinde endometrioma olarak adlandırılır. Kistin içindeki koyu kahverengi sıvı nedeniyle çikolata kisti adını alır. Doç. Dr. Harun Egemen Tolunay, bu yazıda çikolata kisti hakkında temel bilgileri paylaşmaktadır.
Endometriozis, rahim iç zarına benzer dokunun rahim dışında bulunmasıdır. Bu doku en sık yumurtalıklar, tüpler ve karın zarında yerleşir. Her adet döneminde bu doku da hormonlara yanıt verir. Dolayısıyla bölgede kanama ve iltihabi tepki gelişebilir. Yumurtalıkta biriken bu kan zamanla bir kist oluşturur. İşte bu kiste çikolata kisti denir.
Çikolata kisti tek taraflı olabileceği gibi iki yumurtalıkta birden de görülebilir. Ayrıca boyutları küçükten büyüğe değişebilir. Bunun yanı sıra endometriozis vücudun farklı bölgelerinde aynı anda bulunabilir.
Bazı kadınlarda çikolata kisti hiçbir belirti vermez. Rutin muayenede tesadüfen fark edilebilir. Belirti veren durumlarda ise şunlar görülebilir:
Bu belirtiler başka durumlarla da karışabilir. Bu nedenle ayrıntılı bir değerlendirme gerekir.
Tanıda ilk adım jinekolojik muayene ve ultrasondur. Çikolata kisti, vajinal ultrasonda kendine özgü bir görünüm sergiler. Bu nedenle çoğu zaman ultrason ile şüphelenilir. Gerekli durumlarda MR gibi ek görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Ayrıca bazı kan testleri değerlendirmeye katkı sağlayabilir. Ancak bu testler tek başına tanı koydurmaz.
Bunun yanı sıra yumurtalık rezervini gösteren testler de önem taşır. Örneğin AMH değeri, özellikle gebelik planlayan kadınlarda tedavi kararını etkileyebilir. Çünkü hem kist hem de cerrahi, yumurtalık rezervini etkileyebilir.
Tedavi; kistin boyutuna, şikâyetlere, yaşa ve gebelik isteğine göre planlanır. Küçük ve şikâyet yaratmayan kistlerde düzenli takip yeterli olabilir. Ağrının ön planda olduğu durumlarda ilaç tedavileri değerlendirilebilir. Bu tedaviler genellikle hormonal etkili ilaçlardır.
Öte yandan büyük kistlerde, şiddetli şikâyetlerde ya da kistin yapısı hakkında şüphe olduğunda cerrahi gündeme gelir. Cerrahi çoğunlukla laparoskopik yani kapalı yöntemle yapılır. Bu yöntemde amaç, kisti çıkarırken sağlıklı yumurtalık dokusunu mümkün olduğunca korumaktır. Üstelik gebelik planı olan kadınlarda cerrahi zamanlaması ayrıca önem taşır.
Endometriozis, bazı kadınlarda gebe kalmayı zorlaştırabilir. Bununla birlikte bu tanıyı alan birçok kadın gebe kalabilmektedir. Gebelik isteyen kadınlarda tedavi planı bu hedef göz önünde bulundurularak oluşturulur. Gerekli durumlarda üremeye yardımcı tedaviler de değerlendirilebilir.
Ayrıca endometriozis tekrarlama eğilimi gösterebilen bir hastalıktır. Bu nedenle tedavi sonrası düzenli kontroller önerilir. Kısacası Çikolata kisti (endometriozis) tanısı alan kadınlarda uzun soluklu ve kişiye özel bir takip planı önemlidir.
Endometriozis, birçok kadının günlük yaşamını etkileyebilir. Örneğin adet dönemlerinde işe ya da okula gidememek sık karşılaşılan bir durumdur. Bu nedenle ağrının normal kabul edilmemesi ve değerlendirilmesi önemlidir. Nitekim tanı, belirtilerin başlamasından yıllar sonra konulabilmektedir.
Ağrının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve şiddetini not etmek muayenede yardımcı olur. Ayrıca kullanılan ağrı kesicilerin etkisi de değerlendirmeye katkı sağlar. Bunun yanı sıra cinsel ilişki sırasında ağrı, bağırsak ve idrar şikâyetleri gibi konular da hekimle paylaşılmalıdır. Bu bilgiler, hastalığın yaygınlığı hakkında fikir verebilir.
Öte yandan düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenme genel sağlığı destekler. Ancak bu önlemler tek başına kisti ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla tıbbi takip ve tedavi planı her zaman ön planda tutulmalıdır.
Ameliyat sonrası dönemde de kontroller önem taşır. Kistin tekrar oluşup oluşmadığı ultrason ile izlenir. Ayrıca hekim, tekrarlama riskini azaltmaya yönelik tedavileri değerlendirebilir. Bu tedavilerin süresi ve şekli kişiye göre belirlenir. Kısacası endometriozis, uzun soluklu bir iş birliği gerektiren bir durumdur. Hasta ve hekimin birlikte hareket etmesi, yaşam kalitesinin korunmasına katkı sağlar.
Çikolata kisti değerlendirmesi hakkında bilgi almak isteyebilirsiniz. Ankara Söğütözü’ndeki muayenehanede Doç. Dr. Harun Egemen Tolunay ile görüşmek için 0850 811 03 12 numarasını arayabilirsiniz. Ayrıca İletişim sayfasından randevu talebi oluşturabilirsiniz.
